DİELEKTRİK SPEKTROSKOPİSİ
Empedans spektroskopisi (ES), dielektrik spektroskopisi olarak da adlandırılır. Malzemenin yük iletim mekanizması hakkında daha ayrıntılı bilgi edinmek için kullanılan yöntemlerden birisi de empedans spektroskopisidir. Empedans spektroskopisi olarak bilinen a.c. ölçümler malzemenin elektriksel karakterizasyonunda en etkili tekniklerden birisidir. Empedans spektroskopisi, geniş bir frekans aralığında empedansı ölçüldükten sonra, iletkenlik, kapasite,admitans,modulus, empedansın gerçel ve sanal kısımları v.b. gibi parametrelerin parametreler ölçülen empedanstan hesaplanabilir.ölçülmesi esasına dayanır. Bunların hepsine birden immitans spektroskopide denir. Bu yöntemle, yük iletim mekanizması, kimyasal reaksiyon mekanizması, dipol davranışları ve dielektrik sabiti hakkında bilgi edinmek mümkündür. a.c. iletkenlik mekanizmasını açıklayabilmek için öne sürülmüş Kuantum Mekaniksel Tünelleme (QMT), Küçük Polaron Tünelleme (SPT), Büyük Polaron Tünelleme (LPT) ve İlişkilendirilmiş Engel Hoplama (CBH) gibi birçok model vardır.

Dielektrik malzemeler elektriği iletmezler, ancak uygulanan elektrik
alandan etkilenirler. Elektrik alan etkisinde, elektron ve atomlar
yer değiştirir. Bunun sonucunda elektrik yük merkezleri kayar ve
elektriksel kutuplanma oluşur. Oluşan elektriksel dipoller,
dielektrik malzeme yüzeyinde elektriksel yük birikimi sağlar. Bunun
için kondansatör yapımında kullanılırlar. Yalıtkan olarak
kulanılmalarının nedeni, elektrik devresinde yük transferini
engellemeleridir.
Ortamları belirleyen özellikler manyetik geçirgenlik (μ),
elektriksel geçirgenlik (ε) ve iletkenlik (σ) şeklinde
sıralanabilir. Yüksek frekanslarda malzemelerin magnetik özellikleri
serbest uzaydan çok az farklılık gösterirler. Diğer yandan
elektriksel özelliklerin, çalışılan frekans aralığına göre çok geniş
bir değişim alanı vardır.
Polarizasyon, elektrik izolasyon malzemelerinin bir özelliğidir ve
onların yapısından kaynaklanır. Bir elektrik alanın etkisinde
bulunan her polimer, belirli derecede polarize olmaktadır. Bir
malzemede, polarizasyon olayının derecesini, ε (Dielektrik sabiti)
göstermektedir. Polarizasyon derecesi, malzemede oluşan ve dış
elektrik alanın etkisi ile yönlenen dipollerin yoğunluğuna ve
büyüklüğüne bağlıdır.
Polimerlerin dielektrik özellikleri ile ilgili yapılan çalışmalarda
genellikle, dielektrik sabitinin ve dielektrik kayıpların, frekansa
ve sıcaklığa bağlı değişimleri incelenmiştir. Polimerlerin
dielektrik sabiti genelde, 1.9-2.0’dan büyüktür ve frekanstan ve
sıcaklıktan etkilenmektedir. Bu konuda yapılan araştırmalara ve bu
çalışmadan elde edilen sonuçlara göre dielektrik sabiti, frekans
yükseldikçe azalmakta, yüksek frekanslarda sabit kalmaktadır
Elektrik alan etkisi ile dipollerin sınırlı mesafede konum
değiştirmesi ve yönlenmesine dielektrik polarizasyonu denilmektedir.
Elektron ve atomik polarizasyonu hızlı bir polarizasyondur. 1010
Hz’den düşük frekans bandında yapılan bütün ölçümlerde vardır.
Elektron polarizasyonu yalıtkan malzemelerin tümünde görülmektedir
ve oluşması için 10-13-10-15 sn yeterlidir.
Dipol polarizasyonunun tamamen oluşması için dipol momentlerin
büyüklüğne göre 10-4 –10-7sn yeterlidir.
İyonik polarizasyonunun tamamen oluşması için 10-12 –10-14sn
yeterlidir.
Dielektrik kayıplar, polarizasyon türlerine bağlıdır. Yüzey yük
polarizasyonundan kaynaklanan dielektrik kayıplar 104 Hz
civarında, dipol polarizasyonundan kaynaklanan dielektrik kayıplar
108 Hz civarında, atomik polarizasyonundan kaynaklanan
dielektrik kayıplar 1012 Hz civarında ve elektronik
polarizasyonundan kaynaklanan dielektrik kayıplar 1016 Hz
civarında meydana gelir.
Dielektrik Mekanizmaları
Frekansa bağlı dielektrik ölçümleri yapıldığında dielektrik
geçirgenliğin reel ve sanal kısımları arasında farklı davranışlar
ortaya çıkmaktadır. Buradan birçok dielektrik mekanizması olduğu
sonucuna varılabilir. Her dielektrik mekanizması, sürecin
karakteristik zamanında karşılıklı olarak karakteristik bir frekans
çevresinde dağılmıştır. Genel olarak dielektrik mekanizmaları
relaksasyon ve rezonans süreçleri olarak ikiye ayrılabilir.
Elektronik Polarizasyon
Nötr atomda pozitif yükler çekirdekte, negatif yüklü elektronlar
ise, çekirdeğin çevresine dağılmış durumdadır. Dış elektrik alandan
farklı şekilde etkilenirler: Çekirdeğe alan yönünde bir kuvvet
uygulanırken elektronlar zıt yönde itilirler. Uygulanan elektrik
alanın şiddeti yeterince büyükse, atomun elektronlarını koparıp onu
iyonlaştırabilir. Elektrik alanında çekirdek ve elektronların zıt
yönde yer değiştirmesi, iki yük merkezinin birbirini çekmesi sonunda
dengeye ulaştığında doğan indüklenmiş momente elektronik
polarizasyon denir. Bu tip polarizasyon çok kısa yumuşama zamanına
sahiptir, elektromagnetik spektrumda görülebilir dalga ya da ultra-violet
frekanstadır. Elektronik polarizasyonda çok kısa bir dielektrik
kaybı vardır. Dielektrik kaybındaki bu miktar toplam ısınmaya çok az
katkı sağlar.
Atomik
Polarizasyon
Moleküllerdeki elektron dağılımı, karşıt yüklü iki iyon hazır
bulunduğu halde simetrik değildir. Dış alan uygulamalarında bu
iyonların yörüngelerinden sapmalarıyla oluşan indüklenmiş dipol
momente “Atomik Polarizasyon” denir. Spektrumda infrared
bölgesindedir. Elektronik polarizasyona benzer. Atomik
polarizasyonun dielektrik kaybı az dolayısıyla toplam ısınmaya
katılımı da azdır.
Dipol
relaksasyon
Elektrik alan uygulandığında uyarılan dipollerin sıralanışı ve
sürekliliğinden kaynaklanır.polarizasyonun yönlendirilmesi termal
ses tarafından dağılır (alan yönünde dipol vektörlerin düzensiz
sıralanışı) ve dipol relaka olması için istenilen zaman lokal
viskozite tarafından belirlenir. Dipol relaksasyonu sıcaklık ve
çevredeki kimyasallara bağlı olarak değişir.
İyonik
relaksasyon
İyonik relaksasyon, iyonik iletkenlik arayüzey ve uzay yük
relaksayonundan oluşur.iyonik iletkenlik düşük frekanslardan
etkilenir ve sadece sistemdeki kayıplar ortaya çıkar. Arayüzey
relaksasyonu heterojen sistemlerde arayüzey yük taşıyıcıları
tuzaklandığı zaman meydana gelir.
Dielektrik relaksasyon
Moleküllerin iç yapılarına ve dielektriğin moleküllerinin yapısına
veya moleküler düzenine bağlı olarak yönelme polarizasyonu ile
ilişkilidir.Relaksasyon zamanı, dielektrikte bulunan moleküllerin
hareketinin ölçüsüdür. Relaksasyon zamanı, elektrik alanın bir
periyot içinde değişim yapması sonucunda, o periyot içinde dipolün
yönelme yapması için geçen süre olarak da tanımlanabilir.
Relaksasyon frekansı, malzemenin rezonans frekansına karşılık gelir.
Elektrik alanın frekansı, relaksasyon frekansından küçük olduğu
zaman kutuplanma kolaylıkla oluşur ve elektrik alanı izler. Bu
durumda dielektrik kayıplar, ihmal edilecek kadar azdır. Frekans
artarak relaksasyon bölgesine ulaşınca, kutuplanma alana uymakta
zorlanır ve faz farkı artar. Bu durumda kayıplarda maksimum olur.
Frekans artmaya devam ederse, kutuplanma oluşmaz ve dielektrik
sabiti hızla azalır. Kutuplanma oluşmadığı anda ise, dielektrik
kayıp olmayacaktır.

